nagenieten 2021 - online festivaldag 6 juni

nagenieten 2021 - online festivaldag 6 juni

Het festivalthema voor 2021 is Van fin de siècle naar nieuwe stromingen. Het fin de siècle was een roerige tijd, net als nu. De muziek uit de tijd weerspiegelt dat en is daarmee opnieuw bijzonder actueel. Om daar live van te kunnen genieten moet u helaas wachten tot het najaar,  maar we laten u niet in de kou staan en brengen de muziek naar u toe!

Rond 1900 staat in Wenen en Parijs de wereld op zijn kop. Het einde van de 19e eeuw luidt het begin van een nieuw tijdperk in. Ontwikkelingen in de wetenschap, technologie en de politiek brengen oude zekerheden aan het wankelen en openen nieuwe perspectieven. Het verleden botst met het heden en de ideeën van bijvoorbeeld Darwin en Freud druisen in tegen de bestaande orde. De bourgeoisie en de avant-garde staan lijnrecht tegenover elkaar.

nieuwe stromingen

Ook in de kunsten komt een enorme vernieuwingsdrang aan het licht. In rap tempo ontstaan nieuwe stijlen, stromingen en kunstvormen. Het fin de siècle is de tijd waarin impressionisme en jugendstil hoogtijdagen beleven, cinematografie en fotografie opkomen en kunst losgezongen raakt van de noodzaak nuttig te zijn. De veranderingen in de liedkunst zijn hoorbaar in de liederen van Mahler en Strauss die tot de laatromantiek worden gerekend, terwijl Schönberg met zijn werken een nieuw tijdperk inluidt: schurend, confronterend en spannend.

in Nederland

Dicht bij huis wordt het fin de siècle hoorbaar in de werken van Alphons Diepenbrock (1862 – 1921), die ongeveer vijftig liederen componeerde. Zijn voorkeur voor vocale muziek was in die tijd voor Nederland volkomen ongewoon en ook zijn tekstkeuze is opmerkelijk te noemen. Ter ere van Diepenbrocks honderdste sterfdag besteden we dit jaar bijzondere aandacht aan zijn werk, naast dat van de componisten Fauré, Wolf, Mahler, Strauss, Rachmaninov, Debussy, Schönberg en Berg. Dichters van wie de werken tijdens die festival centraal staan zijn Rückert, Eichendorff, Verlaine en Baudelaire.

Fotografie: © Mel Boas – boasphoto.nl

Ellen Valkenburg, sopraan
Maurice Lammerts van Bueren, piano

 

De Apachen was rond 1900 de naam van een beruchte bende die ’s nachts de straten van Parijs onveilig maakte. Rond dezelfde tijd was een hechte, artistieke vriendengroep actief, waartoe onder andere de componisten Maurice Ravel, Manuel de Falla, Igor Stravinsky, Maurice Delage, pianist Riccardo Viñes, dichter Tristan Klingsor en schilder Paul Sordes behoorden. Zij besloten de indianennaam voor hun jongeherenclub te adopteren nadat ze naar verluidt op een avond ongewild een krantenjongen aan het schrikken hadden gemaakt, die daarop uitriep: ‘Attention! Les Apaches!’

De Apachen spraken af op zaterdagavonden in het atelier van Sordes dat zich op de vijfde verdieping van de Villa du Phénix in de Rue Dulong bevond. Daar maakten ze muziek, droegen gedichten voor en hadden diepzinnige gesprekken tot in de kleine uurtjes. Ze waren jong en vonden elkaar in hun bewondering voor Claude Debussy, wiens baanbrekende opera Pelléas et Mélisande in 1902 in Parijs in première was gegaan. Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog hield de groep op te bestaan.

Sopraan Ellen Valkenburg en pianist Maurice Lammerts van Bueren hebben hun programma gewijd aan de muziek van Les Apaches. Met veel gevoel voor het Franse coloriet buigen ze zich over Shéhérazade van Ravel, Siete canciones populares españoles van De Falla en de gelijknamige cycli Trois mélodies van De Falla en de minder bekende Delage.

Programma

Déodat de Séverac (1872 - 1921)
À l’aube dans la montagne (De Séverac)  

Maurice Ravel (1875 - 1937)
Shéhérazade (Klingsor)
1. Asie
2. La flûte enchantée
3. L’indifférent

Manuel De Falla (1876 - 1946)
Uit: Trois mélodies (Gautier)
Chinoiserie
Séguidille

Maurice Delage (1879 - 1961)
Uit: Trois mélodies op. 2
Du livre de Monelle (Schwob)

Déodat de Séverac (1872 - 1921)
Deux mélodies nouvelles
1. Chanson pour le petit cheval (Estieu)      
2. Les hiboux (Baudelaire)


Manuel De Falla (1876 - 1946)
Siete canciones populares españolas (Spaanse volksliederen)
1. El paño moruno
2. Seguidilla murciana
3. Asturiana
4. Jota
5. Nana
6. Canción
7. Polo

Hans Pieter Herman, bariton
Bas Verheijden, piano

 

In het Parijs van rond 1900 klonken zowel romantische als impressionistische klanken. Componisten als Debussy en Ravel, en dichters als Mallarmé en Verlaine braken met de traditionele conventies en creëerden nieuwe kunst, gekenmerkt door lichtheid, transparantie, spiritualiteit en melancholie. Het programma L’Heure Exquise belicht die roerige periode en boeit met parels uit de Franse romantiek: liederen van Massenet, Debussy, Duparc, Fauré, Chaminade, Hahn en Tosti. Het is een uur vol vocale hartstocht.

Programma

Jules Massenet (1842 – 1912)
Poème d’Avril Op. 14 (Silvestre)
  Prélude
  Sonnet matinal
  Voici que les grands lys
  Riez-vous ?
  Vous aimerez demain
  Que l’heure est donc brève
  Sur la source
  Complainte

Claude Debussy (1862 – 1918)
Trois Mélodies (Verlaine)
  La mer est plus belle
  Le son du cor s’afflige vers les bois
  L’échelonnement des haies

Henri Duparc (1848 – 1933)
Phidylé (De Lisle)
Chanson triste (Lahor)
La vie antérieure (Baudelaire)

Gabriel Fauré (1845 – 1924)
Le papillon et la fleur (Hugo)

Cécile Chaminade (1857 – 1944)
Viens, mon bien aimée (Lafrique)
L’anneau d’argent (Gérard)
Voisinage (Maigrot)
Attente (d’Ohsson)

Reynaldo Hahn (1874 – 1947)
Si mes vers avaient des ailes (Hugo)
La barcheta (Buratti)
L’Heure exquise (Verlaine)

Francesco Paolo Tosti (1846 – 1916)
Chanson de l’Adieu (Haraucourt)

Dinant Krouwel, spreker

 

Thema van het festival dit jaar is Van fin de siècle naar nieuwe stromingen. Dicht bij huis wordt deze periode hoorbaar in de werken van Alphons Diepenbrock (1862 – 1921), die ongeveer vijftig liederen componeerde. Ter ere van Diepenbrocks honderdste sterfdag is er bijzondere aandacht voor zijn werk. Zijn voorkeur voor vocale muziek was in die tijd voor Nederland volkomen ongewoon en ook zijn tekstkeuze is opmerkelijk te noemen. Want weinig musici uit zijn tijd waren vertrouwd met het werk van de Tachtigers. Daarnaast introduceerde hij in de Nederlandse liedkunst auteurs als Baudelaire, Verlaine, Novalis, Hölderlin, Nietzsche en Brentano.

De Tachtigers was een groep auteurs die tussen ongeveer 1880 en 1894 een frisse wind liet waaien door de Nederlandse literatuur. Onder hen waren bekende schrijvers als Willem Kloos - die min of meer optrad als de voorman van de beweging - Hélène Swarth, Albert Verwey, Frederik van Eeden, Lodewijk van Deyssel, Frans Erens en Herman Gorter. De jong overleden Jacques Perk, wiens sonnetten door Kloos werden uitgegeven, was voor hen het grote voorbeeld.

Het werk van deze auteurs is vooral van belang vanwege de vernieuwing die zij aanbrachten in de poëzie. Impressionisme en naturalisme komen er sterk in naar voren. De beweging moet worden beschouwd als een late voortzetting van en tevens sterke kritiek op het werk uit de romantiek, de periode die er direct aan vooraf was gegaan.

In het recital Die Nacht - dat na deze lezing wordt gestreamd - worden vier Nederlandstalige liederen van Diepenbrock uitgevoerd op teksten van Tachtigers: Meinacht van Hélène Swarth, De klare dag van Frederik van Eeden en Avondzang en Zij sluimert van Jacques Perk. In zijn lezing gaat Dinant Krouwel in op Diepenbrock en de Tachtigers in het algemeen en op de liederen Meinacht en De klare dag in het bijzonder. Het is daarmee een uitgebreide inleiding op het programma die u uitnodigt anders te luisteren naar deze bijzondere werken.

Ellen Valkenburg, sopraan
Rosina Fabius, mezzosopraan
Peter Gijsbertsen, tenor
Florian Just, bariton
Maurice Lammerts van Bueren, piano

 

‘Luister toch naar Diepenbrock!’, kopte de NRC in januari boven een artikel van Mischa Spel. Alphons Diepenbrock is bekend van menig straat en laan, maar zijn muziek hoor je zelden. Een groot gemis! Zijn voornamelijk vocale werken behoren tot het belangrijkste dat in Nederland eind 19e, begin 20e eeuw is ontstaan. Dit jaar is het honderd jaar geleden dat Alphons Diepenbrock (1862 - 1921) overleed. Reden om gehoor te geven aan de oproep en te luisteren naar een keuze uit zijn oeuvre en dat van zijn tijdgenoten Mahler, Debussy en Brahms

.

Leo Samama - groot kenner van Diepenbrock - beschrijft in zijn boek Alphons Diepenbrock, componist van het vocaletreffend wat zo kenmerkend is voor de werken van Diepenbrock: ‘In zijn liederen doet Diepenbrock niet onder voor Fauré. Voor zijn roem had hij beter niet in Nederland geboren kunnen worden. Diepenbrock is geen gemakkelijke componist. Komt ú maar nader, zegt de muziek als het ware, doe er moeite voor. Typerend voor Diepenbrock zijn intimiteit en melancholie. Beeldschone muziek met een eigenaardige mix van Wagneriaanse chromatiek en Palestrina-achtig contrapunt.’

 

Diepenbrock was bevriend met Mahler, bewonderde Debussy en was bijzonder kritisch over het werk van Brahms met uitzondering van ‘zijn Tweede Symphonie en enkele zijner liederen’. Tijdens het recital worden de Diepenbrock’s liederen afgewisseld met Fêtes Galantes I van Debussy, enkele liederen uit Mahlers Des Knaben Wunderhorn en vier van Brahms’ vocale kwartetten opus 112. Daarnaast hoort u ook twee vocale kwartetten van Diepenbrock.

 

Dit kwartet van jonge, Nederlandse zangers brengt samen met pianist Maurice Lammerts van Bueren een afwisselend programma met één- en meerstemmige liederen. Het recital opent met Invitation au voyage. Een tekst waaraan het festival in 2019 zijn thema ontleende. Maar dit keer hoort u het niet in de bekende versie van Duparc, maar in die van Diepenbrock. Deze reis door de boeiende wereld van Diepenbrock en zijn tijdgenoten is een buitenkans.

 

Programma

Alphons Diepenbrock (1862 - 1921)
L’invitation au voyage (Baudelaire) - mezzosopraan
La chanson de l’hypertrophique (Laforgue) - sopraan
Recueillement (Baudelaire) - bariton

 

Claude Debussy (1862 - 1918)
Fêtes galantes I (Verlaine)
En sourdine - sopraan
Fantoches - tenor
Claire de lune - bariton

 

Alphons Diepenbrock (1862 - 1921)
Chanson d’automne (Verlaine) - kwartet a capella
Mignon (Goethe) - mezzosopraan
Die Liebende schreibt (Goethe) - sopraan
Es war ein alter König (Heine) - bariton

 

Gustav Mahler (1860 - 1911)
Uit: Des Knaben Wunderhorn (Anoniem)
Rheinlegendchen - sopraan
Wer hat dies Liedlein erdacht - bariton
Lob des hohen Verstandes - mezzosopraan

 

Johannes Brahms (1833 - 1897)
Vocale kwartetten met pianobegeleiding opus 112
Sehnsucht, opus 112.1 (Kugler)
Himmel strahlt so helle und klar, opus 112.3 (Kugler)
Rote Rosenknospen, opus 112.4 (Kugler)
Liebe Schwalbe, kleine Schwalbe, opus 112.6 (Kugler)

 

Alphons Diepenbrock (1862 - 1921)
Meinacht (Swarth) - mezzosopraan
De klare dag (Van Eeden) - tenor
Avondzang (Perk) - tenor
Zij sluimert (Perk) - tenor
Dämmerung (Goethe) - kwartet a capella

error: De inhoud van deze website is beveiligd!